Wstęp: sukcesja w rodzinie to nie tylko sprawa pokoleń
Czy Twoja firma rodzinna jest gotowa na przyszłość? A może zastanawiasz się, jak zabezpieczyć dorobek życia, aby trafił w ręce bliskich – bez podatkowych pułapek, konfliktów i formalnych problemów? Fundacja rodzinna w Polsce, od momentu wejścia w życie ustawy z 22 maja 2023 r., otworzyła nowe możliwości planowania sukcesji. Jednak jak każde narzędzie – wymaga właściwego użycia.
Julia Szostek, doświadczona doradczyni sukcesyjna i mediatorka, przygląda się fundacjom rodzinnym z perspektywy praktyka. Dzieli się wiedzą, pokazując nie tylko jak działa fundacja rodzinna, ale przede wszystkim – kiedy warto z niej skorzystać i dla kogo będzie realnym wsparciem w procesie przekazania firmy.
Czym jest fundacja rodzinna w Polsce?
Fundacja rodzinna to osoba prawna, której głównym celem jest zarządzanie majątkiem założyciela i jego przekazanie wskazanym beneficjentom – najczęściej dzieciom, wnukom lub współmałżonkowi – zgodnie z wolą fundatora. Fundacja ta:
- nie prowadzi działalności gospodarczej w klasycznym rozumieniu (ma ograniczony katalog działań),
- ma zapewnić kontynuację i ochronę majątku rodzinnego,
- może wypłacać świadczenia beneficjentom,
- działa na podstawie statutu i aktu założycielskiego.
To rozwiązanie idealne dla osób, które chcą przekazać firmę dzieciom lub kolejnym pokoleniom, bez konieczności rozdrabniania majątku i narażania firmy na konflikty lub podział.
Dlaczego fundacja rodzinna zyskuje popularność?
1. Zabezpieczenie majątku
Dzięki wyłączeniu fundacji z masy spadkowej, można w prosty sposób zapobiec niechcianemu podziałowi majątku między wszystkich spadkobierców. Fundacja działa według jasnych zasad – ustalonych wcześniej przez fundatora.
2. Kontrola nad sukcesją
Fundator ustala zasady – kto, kiedy i na jakich warunkach otrzyma świadczenia. Może także określić rolę członków rodziny w zarządzaniu fundacją lub firmą.
3. Ochrona interesów rodzinnych
W przeciwieństwie do testamentu, fundacja rodzinna nie podlega otwarciu postępowania spadkowego, co redukuje ryzyko sporów i przeciągających się procesów.
4. Korzyści podatkowe
Choć na początku istniało wiele niejasności, aktualna interpretacja podatkowa przewiduje:
- 0% PIT od wypłat na rzecz fundatora i najbliższej rodziny (grupa zero),
- preferencje podatkowe w zakresie CIT i PCC,
- brak podatku od spadków i darowizn w określonych przypadkach.
Kto może założyć fundację rodzinną w Polsce?
Fundatorem może być osoba fizyczna, która:
- posiada majątek prywatny lub firmowy,
- chce zabezpieczyć przyszłość rodziny i firmy,
- ma jasno określoną wizję sukcesji,
- jest gotowa na przygotowanie odpowiednich dokumentów i zaangażowanie ekspertów.
Co ciekawe, nie ma obowiązku przekazywania całego majątku do fundacji – można wnosić środki etapami, w miarę potrzeb.
Etapy zakładania fundacji rodzinnej – jak wygląda proces?
| Etap | Opis |
|---|---|
| 1. Analiza sytuacji | Ocena majątku, struktury firmy, potrzeb rodziny |
| 2. Przygotowanie dokumentacji | Akt założycielski, statut, spis beneficjentów |
| 3. Wpis do rejestru | Fundacja uzyskuje osobowość prawną |
| 4. Wniesienie majątku | Przekazanie środków do fundacji |
| 5. Zarządzanie i kontrola | Rada nadzorcza, zarząd, nadzór rodzinny |
W całym procesie warto korzystać ze wsparcia doradcy sukcesyjnego – takiego jak Julia Szostek, która nie tylko pomaga uporządkować aspekty formalne, ale również przygotowuje rodzinę do nowej roli.
Fundacja rodzinna a przekazanie firmy – jakie relacje?
Przekazanie firmy synowi lub córce przez fundację
Zamiast darowizny lub przekształcenia udziałów, fundacja może przejąć udziały w spółce i zarządzać nią zgodnie z wolą fundatora. Beneficjenci – dzieci – otrzymują świadczenia, dywidendy lub kontrolę nad decyzjami. To pozwala zabezpieczyć firmę przed nieporozumieniami i wpływem osób trzecich.
Przekazanie firmy z ojca na syna – w strukturze fundacyjnej
Jeśli ojciec-przedsiębiorca nie chce dzielić udziałów między kilkoro dzieci, fundacja rodzinna pozwala wskazać syna jako głównego beneficjenta operacyjnego, a pozostałym dzieciom wypłacać rekompensaty w formie świadczeń pieniężnych. To rozwiązanie ogranicza ryzyko konfliktów i zabezpiecza ciągłość działania firmy.
Przekazanie firmy między małżonkami we wspólnocie majątkowej
W sytuacjach, gdy właściciel firmy chce przekazać działalność współmałżonkowi (np. z przyczyn zdrowotnych lub emerytalnych), fundacja może objąć zarząd i nadzór nad majątkiem, równocześnie wypłacając środki małżonkowi. Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne w kontekście ochrony przed roszczeniami wierzycieli lub potrzebą uporządkowania dokumentacji.
Rola Julii Szostek w planowaniu fundacji rodzinnej
Kompleksowe podejście do sukcesji
Julia Szostek nie ogranicza się do aspektów prawnych. Jej siłą jest połączenie wiedzy z zakresu prawa, psychologii i relacji międzyludzkich. Dzięki temu nie tylko wspiera tworzenie fundacji rodzinnych, ale również dba o komunikację w rodzinie i przygotowanie beneficjentów do ich ról.
Mediacja i edukacja
Wprowadzając fundację rodzinną, Julia organizuje:
- spotkania rodzinne i mediacje,
- warsztaty dla sukcesorów,
- konsultacje z doradcami podatkowymi i notariuszami,
- opracowanie planów zarządzania i kryzysowych.
Jej celem jest nie tylko stworzenie fundacji – ale budowa trwałej struktury sukcesyjnej, która przetrwa pokolenia.
Dla kogo fundacja rodzinna będzie odpowiednia?
- Dla właścicieli firm rodzinnych chcących zachować ciągłość działania.
- Dla rodzin wielopokoleniowych, w których istnieją napięcia lub nierówne oczekiwania.
- Dla przedsiębiorców z dużym majątkiem, którym zależy na kontroli nad wypłatami i ochronie majątku.
- Dla osób planujących sukcesję, ale jeszcze niegotowych na pełne przekazanie firmy.
Podsumowanie – czy fundacja rodzinna to przyszłość sukcesji?
Fundacja rodzinna w Polsce staje się realnym narzędziem dla firm rodzinnych, które myślą przyszłościowo. Choć nadal jest nowym rozwiązaniem, jej zalety są nie do przecenienia: ochrona majątku, kontrola sukcesji, spokój rodzinny.
Z pomocą eksperta, jakim jest Julia Szostek, można zbudować solidny most między pokoleniami – oparty nie tylko na przepisach prawa, ale przede wszystkim na zaufaniu, komunikacji i wspólnej wizji.