Wstęp: sukcesja – temat, o którym nikt nie chce rozmawiać, dopóki nie jest za późno
Czy zastanawiałeś się kiedyś, co stanie się z Twoją firmą, kiedy Ciebie zabraknie? A może prowadzisz biznes rodzinny i chcesz go przekazać dzieciom, nie burząc tego, co już zbudowałeś? Doradca sukcesyjny to specjalista, który pomaga właścicielom firm odpowiedzieć na te trudne pytania – i działać zawczasu. Co ważne, sukcesja nie dotyczy wyłącznie wielkich korporacji. Wprost przeciwnie – najwięcej wyzwań pojawia się właśnie w małych i średnich firmach, gdzie granica między rodziną a biznesem niemal się zaciera.
Kim właściwie jest doradca sukcesyjny?
Rola doradcy sukcesyjnego – nie tylko testament
Doradca sukcesyjny to ekspert, który pomaga przedsiębiorcom w zaplanowaniu przekazania majątku oraz firmy następcom – w sposób prawny, podatkowo bezpieczny i psychologicznie akceptowalny dla wszystkich stron. Wbrew pozorom nie chodzi tylko o spisanie testamentu. W praktyce jest to złożony proces, który dotyczy:
- relacji rodzinnych,
- struktury właścicielskiej,
- umów spółek,
- zobowiązań podatkowych,
- a także emocji i motywacji przyszłych sukcesorów.
Dobry doradca sukcesyjny potrafi zintegrować wszystkie te aspekty, działając często na styku prawa, psychologii i biznesu.
Kiedy warto skorzystać z usług doradcy sukcesyjnego?
Eksperci branżowi podkreślają, że najgorszy moment na sukcesję to… kryzys. Dlatego doradcę warto włączyć do planowania możliwie wcześnie, najlepiej na długo przed faktycznym przekazaniem firmy. Dzięki temu można:
- uniknąć konfliktów rodzinnych,
- zminimalizować ryzyko podatkowe,
- zapewnić ciągłość biznesu,
- zadbać o dziedzictwo budowane przez lata.
Sukcesja w Polsce – stan faktyczny i wyzwania
Statystyki i realia
Z danych Polskiego Funduszu Rozwoju wynika, że ponad 60% firm rodzinnych w Polsce stoi obecnie przed wyzwaniem sukcesji. Większość właścicieli ma powyżej 55 lat, a aż 70% z nich nie ma spisanego planu sukcesyjnego. Mimo iż przepisy w zakresie fundacji rodzinnych ułatwiają planowanie dziedziczenia, wciąż wielu przedsiębiorców nie wie, od czego zacząć.
Bariery emocjonalne i kulturowe
W praktyce często okazuje się, że doradca sukcesyjny musi zmierzyć się nie tylko z brakiem dokumentów, lecz przede wszystkim z brakiem komunikacji w rodzinie. Zdarza się, że właściciel nie wierzy w kompetencje dzieci, a dzieci nie chcą przejmować firmy. Właśnie wtedy niezależny ekspert może wprowadzić nową jakość do rozmowy.
Doradca sukcesyjny – jak wygląda współpraca krok po kroku?
Krok 1: Diagnoza sytuacji
Na początku doradca sukcesyjny przeprowadza szczegółową analizę aktualnej sytuacji przedsiębiorstwa. Bierze pod uwagę:
- strukturę właścicielską,
- dokumentację firmową,
- relacje między udziałowcami,
- a także zobowiązania rodzinne i majątkowe.
Dzięki temu można zaprojektować model sukcesji dostosowany do realnych warunków.
Krok 2: Strategia sukcesji
Na tym etapie powstaje plan działania. Uwzględnia on:
- podział majątku,
- wyłonienie sukcesora,
- ustalenia dotyczące zarządzania i odpowiedzialności,
- mechanizmy zabezpieczające interesy pozostałych członków rodziny,
- a także kwestie podatkowe i formalne.
Doradca sukcesyjny, działając we współpracy z prawnikiem, notariuszem i księgowym, może pomóc wdrożyć takie rozwiązania jak:
- fundacja rodzinna,
- umowa dziedziczenia,
- przekształcenie spółki,
- umowy cywilnoprawne między rodziną a firmą.
Krok 3: Komunikacja i wdrożenie
Na koniec – co często jest najtrudniejsze – doradca pomaga w rozmowie z rodziną, pracownikami i współwłaścicielami. Niezwykle ważne jest, aby wszyscy zrozumieli plan sukcesji i poczuli się jego częścią. W przeciwnym razie cały proces może zakończyć się konfliktem i paraliżem decyzyjnym.
Dlaczego warto współpracować z niezależnym ekspertem?
Emocje, a decyzje biznesowe
Sukcesja to temat wyjątkowo wrażliwy, dlatego doradca sukcesyjny pełni również funkcję mediatora. Jako osoba z zewnątrz potrafi obiektywnie spojrzeć na sytuację, oddzielając emocje od faktów. Co ważniejsze, nie jest związany emocjonalnie z żadną ze stron, dzięki czemu może proponować rozwiązania trudne, ale konieczne.
Kompleksowość i interdyscyplinarność
Doradztwo sukcesyjne wymaga nie tylko wiedzy prawniczej, lecz także zrozumienia psychologii rodzinnej, podatków, przepisów spadkowych i mechanizmów zarządzania firmą. Dlatego warto współpracować z ekspertem, który ma doświadczenie w prowadzeniu takich projektów i rozumie kontekst kulturowy, w którym działa dana rodzina.
Jak wybrać dobrego doradcę sukcesyjnego?
Kompetencje, na które warto zwrócić uwagę:
| Kryterium | Dlaczego to ważne? |
|---|---|
| Doświadczenie zawodowe | Doradca sukcesyjny powinien mieć minimum kilka lat praktyki w pracy z firmami rodzinnymi |
| Interdyscyplinarna wiedza | Powinien znać się na prawie, finansach, psychologii organizacji |
| Dyskrecja i etyka zawodowa | Kluczowe przy rozmowach o majątku i rodzinnych konfliktach |
| Rekomendacje i referencje | Opinie innych klientów są często najlepszym źródłem wiedzy |
| Certyfikaty i przynależność | Przynależność do organizacji jak IFB Polska lub STEP (Society of Trust and Estate Practitioners) to duży atut |
Przykład: Julia Szostek – doradca sukcesyjny z doświadczeniem
W Polsce jedną z osób wyróżniających się na tym polu jest Julia Szostek – doradca sukcesyjny, mediatorka i mentorka w zakresie sukcesji międzypokoleniowej. Dzięki połączeniu doświadczenia w pracy z biznesem i kompetencji psychologicznych, oferuje wsparcie skrojone na miarę realnych potrzeb rodzinnych firm. Działa nie tylko jako strateg, lecz także jako towarzysz w procesie, który dla wielu jest emocjonalnie obciążający.
Najczęstsze błędy popełniane przy sukcesji
- Brak planu – firmy trafiają do spadkobierców bez przygotowania.
- Pomijanie sukcesorów w decyzjach – dzieci nie wiedzą, że mają coś przejąć.
- Przekazywanie władzy „na próbę” bez umocowania formalnego.
- Brak konsultacji z doradcą – decyzje podejmowane pod wpływem emocji.
- Ignorowanie kwestii podatkowych – co może doprowadzić do strat finansowych.
Zapoznaj się z ofertą sukcesji rodzinnej.
Podsumowanie
W świecie pełnym niepewności jedno jest pewne – każdy z nas kiedyś przekaże swój dorobek dalej. Doradca sukcesyjny to osoba, która pomoże zrobić to mądrze, uczciwie i bezpiecznie – dla Ciebie, Twojej rodziny i Twojej firmy. Niezależnie od tego, czy prowadzisz rodzinny zakład rzemieślniczy, czy nowoczesną spółkę IT – sukcesja to proces, którego nie warto odkładać na później.